Aan de Hoeverweg bij Wekerom begint de wandeling nog tussen de bomen. Verderop opent het landschap zich en ligt het zand op sommige plekken bloot aan de wind. Wie hier voor het eerst komt, merkt al snel dat het Wekeromse Zand meer omvat dan een zandvlakte. Bos, heide en oude landbouwgronden liggen dicht bij elkaar.
Het natuurgebied ligt ten zuidwesten van Wekerom, in de gemeente Ede, en beslaat ruim 500 hectare. Voor een bezoek zijn er twee gebruikelijke vertrekpunten: de parkeerplaats aan de Hoeverweg en die bij de IJzertijdboerderij aan de Vijfsprongweg in Lunteren. Welke ingang handig is, hangt vooral af van wat je wilt bekijken.
Parkeren aan de Hoeverweg of Vijfsprongweg
De parkeerplaats aan de Hoeverweg is een vertrekpunt voor een wandeling door het natuurgebied. Vanaf hier loop je richting het bos en het stuifzand. Wie vooral belangstelling heeft voor de oude akkers en de gereconstrueerde boerderij, kan beginnen aan de Vijfsprongweg.
Beide parkeerplaatsen geven toegang tot hetzelfde landschap, maar leggen een ander accent op de wandeling. Aan de ene kant trekt het open zand de aandacht. Bij de boerderij begint het verhaal met de mensen die hier lang geleden hun grond bewerkten.
De toegang tot het terrein is gratis. Wandelen kan tussen zonsopgang en zonsondergang. Kijk bij aankomst op het informatiebord voor de geldende regels en eventuele afsluitingen. Beheerwerk of kwetsbare natuur kan aanleiding zijn om een gedeelte tijdelijk af te sluiten.
Honden mogen niet mee, ook niet aan de lijn. Houd daar thuis al rekening mee; het verbod geldt ook voor een korte wandeling.
Wie met het openbaar vervoer reist, doet er goed aan de reis vooraf te plannen. Controleer daarbij ook de loopafstand tussen de halte en de gekozen ingang.
Bos, heide en ruim honderd hectare stuifzand
Het Wekeromse Zand, plaatselijk ook ’t Zaand genoemd, bestaat voor een groot deel uit begroeid terrein. Daarbinnen ligt een open stuifzandgebied van ruim honderd hectare. Tijdens een wandeling wisselen beschutte bospaden en open stukken elkaar daardoor regelmatig af.
Dat verschil merk je onder je voeten. Een stevig pad loopt gemakkelijker dan mul zand, waarin iedere stap meer inspanning kost. Een korte afstand kan hier dus langer duren dan je gewend bent.
Wie even stilstaat, ziet dat het zand niet overal kaal is. Buntgras en zandzegge houden zich op schrale plekken staande. Elders groeien korstmossen en struikheide. Die lage begroeiing valt minder op dan de bomen, maar hoort nadrukkelijk bij dit landschap.
Ook kleine natte laagten maken deel uit van het gebied. Op sommige plekken heeft de wind zoveel zand weggeblazen dat het grondwater dicht aan de oppervlakte kwam. Zo liggen droge zandkoppen en vochtige plekken soms verrassend dicht bij elkaar.
In de nazomer geeft bloeiende heide delen van het terrein een paarse kleur. Wanneer de bloei precies begint en hoe uitbundig die uitvalt, hangt af van het weer.
Een wandeling kiezen
Een route kiezen begint hier met de vraag hoeveel tijd en inspanning een wandeling mag kosten. Alleen naar het aantal kilometers kijken is niet genoeg. Een tocht over zand vraagt meer dan dezelfde afstand over een vlak bospad.
In het gebied liggen gemarkeerde wandelroutes. Bij de ingangen staat informatie over het verloop en de lengte. Controleer daar welke markering bij de gewenste wandeling hoort; routes en omleidingen kunnen veranderen.
Voor een kort bezoek ligt een wandeling bij de IJzertijdboerderij en de raatakkers voor de hand. Wie meer tijd heeft, kan ook het bos en het open zand opzoeken. Stevige schoenen zijn prettig, zeker wanneer het zand droog en los is.
Volg onderweg de aanwijzingen op de borden. Die geven aan waar wandelen, fietsen of paardrijden is toegestaan. Een brede zandstrook is niet automatisch een fietspad. Gemarkeerde ruiterpaden hebben eveneens hun eigen gebruik.
Op een warme dag biedt het open terrein weinig schaduw. Neem dan voldoende water mee. Na regen kunnen juist de lagere paden nat zijn.
Waarom het zand bleef bewegen
Het open landschap ontstond mede door menselijk gebruik. Waar eerder bos stond, kwamen door houtkap en begrazing heidevelden. Mensen staken heideplaggen af en lieten er schapen grazen. Waar de begroeiing verdween, kon de wind het zand meenemen.
Dat proces veranderde de omgeving ingrijpend. Zand bleef niet liggen waar het eenmaal lag, maar schoof over onbegroeide stukken verder. Het stuifzand dat bezoekers nu opzoeken, was daarmee ook een gevolg van intensief grondgebruik.
Vanaf de negentiende eeuw kreeg bos weer meer ruimte. De aanplant van grove dennen hielp het zand vast te leggen. Later groeide het besef dat juist het overgebleven open stuifzand eigen natuurwaarden heeft.
Daarom begon in 1993 een uitbreiding van het stuifzandgebied. Beheerder Geldersch Landschap & Kasteelen verwijdert waar nodig bomen en begroeiing. Ook afplaggen helpt om de bodem weer open te maken.
Dat kan tijdens een wandeling tegenstrijdig lijken: bomen kappen voor natuurbeheer. Hier dient het een concreet doel. Zonder ingrijpen raakt het zand geleidelijk begroeid en verdwijnt leefgebied voor soorten die afhankelijk zijn van open, voedselarme grond.
Oude akkers bij de IJzertijdboerderij
Aan de kant van de Vijfsprongweg krijgt de geschiedenis van het grondgebruik meer aandacht. Daar staat een gereconstrueerde IJzertijdboerderij met een spieker, een kleine voorraadschuur.
De boerderij is geen bewaard gebleven gebouw uit de IJzertijd. Het gaat om een reconstructie, geopend in 2012, die een indruk geeft van het boerenleven in die periode. Dat onderscheid helpt om te begrijpen waar je naar kijkt.
In de omgeving liggen resten van raatakkers, ook bekend onder de naam Celtic Fields. Het zijn oude akkercomplexen met kleine percelen en lage wallen. Vanaf ongeveer 400 voor Christus bewerkten boeren hier hun grond.
De hoogteverschillen zijn bescheiden. Verwacht dus geen duidelijk afgebakende akkers zoals op een modern landbouwbedrijf. Juist met enige uitleg krijgen de lage walletjes betekenis.
Ook de zogeheten Germaanse put hoort bij de historische bezienswaardigheden in de omgeving. Wie hiervoor komt, kan het bezoek goed combineren met de boerderij en een wandeling langs de oude landbouwgronden.
Dieren zien zonder ze op te zoeken
Een ontmoeting met wild laat zich niet vastleggen in een wandelplan. Reeën, wilde zwijnen en vossen kunnen zich laten zien, maar blijven vaak buiten beeld. Vanaf een wildobservatiepost is er gelegenheid om rustig te kijken.
Moeflons speelden lange tijd een rol bij de begrazing van het terrein. Oudere beschrijvingen noemen ze daarom vaak als kenmerkende bewoners. Wie speciaal voor een bepaalde diersoort komt, kan beter vooraf de actuele informatie van de beheerder raadplegen.
Voor vogels is de afwisseling tussen bos en open grond van betekenis. Boomleeuwerik en boompieper passen bij de open delen en bosranden. In het bos kun je onder meer spechten en kleine naaldbosvogels tegenkomen.
Rustig lopen en af en toe luisteren levert vaak meer op dan voortdurend doorstappen. Houd afstand wanneer een dier verschijnt en probeer het niet te benaderen voor een foto.
Veelgestelde vragen
Waar kan ik parkeren bij het Wekeromse Zand?
Er zijn parkeerplaatsen aan de Hoeverweg in Wekerom en aan de Vijfsprongweg in Lunteren. Die laatste ligt bij de IJzertijdboerderij.
Is de toegang gratis?
Ja, het natuurgebied is gratis toegankelijk tussen zonsopgang en zonsondergang. Volg de toegangsregels en eventuele tijdelijke aanwijzingen bij de ingang.
Mogen honden mee?
Nee, honden zijn niet toegestaan. Dat geldt ook voor aangelijnde honden.
Is een wandeling geschikt voor kinderen?
Een korte wandeling kan prima passen bij een gezinsbezoek. Houd rekening met mul zand en kies een afstand die de kinderen aankunnen.
Kan ik er fietsen?
Gebruik alleen paden waar fietsen is toegestaan. De open zandvlakte is geen vrij fietsgebied; volg de bebording ter plaatse.
Wat is er bij de IJzertijdboerderij te zien?
Er staan een gereconstrueerde boerderij en een voorraadschuur. In de omgeving liggen oude raatakkers en de zogeheten Germaanse put.
Leave a Reply